Purines bij honden: een onzichtbare vijand

Purines zijn natuurlijke stoffen die voorkomen in cellen van planten, dieren en mensen. Wanneer je hond (of jij) ze binnenkrijgt via voeding, breekt het lichaam ze af tot urinezuur. Bij de meeste honden wordt dat urinezuur vervolgens omgezet in allantoïne, een goed oplosbare stof die makkelijk via de urine wordt uitgescheiden. Vooral bij Dalmatiërs (en een paar andere rassen zoals  Engelse Bulldogs, American Bulldogs/Bullies, Franse Bulldog, Schnauzer, Bichon Frisé, Pekingees, Schotse Terrier e.d. of honden met leverproblemen) gaat het mis. Door een genetische mutatie zetten ze purines wel om in urinezuur, maar het lukt niet goed om het verder af te breken. Het urinezuur blijft in de blaas hangen, wordt uraat (een zout) en vormt kristallen of stenen. Pijnlijk, soms levensgevaarlijk als een steen de urineafvoer blokkeert. Dit is geen “moderne” ziekte. Dalmatiërs dragen deze eigenschap al eeuwen met zich mee. Vroeger noemden fokkers het soms “Dalmatian stone disease”. Tegenwoordig weten we: het is te managen met de juiste voeding.

Over urinezuur: metabolisme
Eiwit wordt in de lever omgezet in urinezuur, dat normaal gesproken wordt omgezet in allantoïne en via de urine wordt uitgescheiden. Honden met een hoog urinezuur (HUA) missen een transporterproteïne, waardoor het urinezuur in het lichaam blijft en via de urine wordt uitgescheiden. Urinezuur wordt uitgescheiden als uraat, een zout, dat zich kan samenvoegen tot kristallen en uiteindelijk stenen kan vormen. HUA Dalmatiërs hebben 10 tot 20 keer meer uraat in hun urine dan LUA Dalmatiërs en andere hondenrassen.

Naast de verhoogde uraatniveaus dragen verschillende factoren bij aan de vorming van uraatstenen, waaronder de concentratie van de urine en de tijd die het in de blaas mag blijven zitten, evenals de hoeveelheid eiwit, vooral in de vorm van purines, in het dieet. Vroegtijdige castratie verkleint de diameter van de urethrale buis en kan bijdragen aan een blokkade. De meeste Dalmatiërs vormen nooit stenen of hebben een blokkade, zolang er een purinearm dieet is, voldoende water wordt ingenomen en noodzakelijke lichaamsbeweging wordt gegeven, en zolang mannetjes niet voor de leeftijd van 18 maanden gecastreerd worden. Meer informatie vind u in het artikel Dalmatiërs en urinezuur HUA en LUA.

Waarom voeding zo cruciaal isHet purinegehalte in voer bepaalt grotendeels hoeveel urinezuur er in de blaas komt. Een gemiddeld droogvoer met veel rund, varken, orgaanvlees of gist kan een Dalmatier in de problemen brengen. Terwijl een voer met eieren, rijst, bepaalde vissoorten of plantaardige eiwitten veel veiliger is.

Voorbeeld van purine-niveaus (ongeveer per 100g):

• Zeer hoog (vermijden): orgaanvlees (lever, nieren), rund, ansjovis, sardines, gist, wild.
• Matig (met mate): kip, lam, varken, erwten, volkoren granen, spinazie, champignons.
• Laag (veilig): eieren, kaas, kwark, witte rijst, aardappelen, most groenten en fruit, tofu (voor homemade).

Opvallend: het totale eiwitpercentage zegt weinig. Een voer met 30% eiwit uit eieren kan lager in purines zijn dan een voer met 20% eiwit uit orgaanvlees!

Een voorbeeld uit de praktijkStel: je hebt een jonge Dalmatiër genaamd Luna. ’s Ochtends krijgt ze een laag-purine dieetvoer. Ze drinkt veel water (essentieel – vochtige voeding of water over de brok helpt enorm). Overdag krijgt ze een wortel of een stukje gekookte kipfilet als snack. Geen leverworst, geen kaassticks met gist, geen rundvlees-treats. Resultaat? Haar urine blijft beter verdund, de pH is vaak iets hoger, en de kans op uraatstenen daalt sterk. Veel Dalmatiërs leven probleemloos met dit dieet.
Enkele tips 
- Kies een voer met een laag (tot matig) purine gehalte. Er zijn speciale dieet voeders met low purine formule. Alleen onze varianten BF Adult Kalkoen, Bio Chicken All life stages en Geperst Lam bevatten een laag tot matig gehalte aan purine.   

- Zorg voor veel drinken: gebruik een drinkfontein, voeg water toe aan de voeding, 
- Natvoer met een laag purinegehalte is vaak een uitstekende keuze voor o.a. Dalmatiërs en honden met urat-problemen. Alleen ons aanvullend natvoer de Bio 100% kip variant komt hiervoor in aanmerking. Eventueel water en groenten toevoegen. 
- Laat regelmatig de urine checken (pH en sediment) bij de dierenarts.
- Er bestaan LUA-Dalmatiërs (Low Uric Acid) – gefokt met een pointer-gen dat het probleem oplost. Steeds meer fokkers kiezen hiervoor.
- Voor leishmaniose-patiënten (honden die besmet zijn met de parasiet Leishmania) geldt hetzelfde principe: laag purine voorkomt extra belasting.

-Voor HUA-honden (waaronder Dalmatiërs) is water toevoegen aan droge brokvoeding (zoals Diner) een van de eenvoudigste en meest effectieve manieren om het risico op uraatstenen/gruis te verlagen. Hydratatie vermindert het risico op problemen significant, ook al stopt het de productie van urinezuur niet.

Wat doet extra water precies bij HUA-honden?
Verdunt de urine: Door meer water te drinken, wordt de urine minder geconcentreerd. De hoeveelheid urinezuur die de hond uitscheidt blijft ongeveer hetzelfde, maar het zit in een groter volume vocht. Daardoor is de concentratie lager, waardoor urinezuur minder snel kristallen of stenen (urate-stenen) vormt.
Spoelt de blaas vaker door: Meer drinken leidt tot vaker plassen. Dat voorkomt dat urine te lang in de blaas blijft staan (stagnatie), wat een belangrijke factor is bij steenvorming. Kristallen hebben tijd en een hoge concentratie nodig om samen te klonteren.
Verlaagt het overall risico: Het is een van de hoekstenen van preventie bij HUA/HUU-honden (zoals Dalmatiërs). Gecombineerd met een laag-purine dieet en voldoende beweging/plas-momenten houdt het de meeste honden steenvrij. Veel eigenaren voegen water toe aan het voer (zodat het drijft) of kiezen voor natvoer om de vochtinname te boosten.